Betekenis
Evolutie en Diepe Tijd
De bomen in het arboretum vertellen het verhaal van de evolutie. Veel van hun voorouders stammen uit het Mesozoicum, de tijd waarin de dinosauriërs leefden. 245-66 miljoen jaar geleden. Toen sloeg een meteoriet in op de aarde. Alle op het land levende dinosauriërs stierven uit. Maar veel van de bomen overleefden. Niet alleen de meteoriet inslag en de daarop volgende massa extinctie, maar ook latere gebeurtenissen die hun bestaan bedreigden.
Continenten dreven uiteen, gebergten ontstonden en het klimaat veranderde. Tijdens het Mesozoïcum en het vroege Tertiair was het veel warmer dan nu. Er lag geen ijs op de polen en grote delen van het noordelijk halfrond waren bedekt met uitgestrekte bossen.
Door latere afkoeling van het klimaat en de ijstijden verdwenen veel boomsoorten uit Europa. Gebergten zoals de Alpen en de Pyreneeën vormden barrières voor migratie naar het zuiden. In Oost-Azië en Noord-Amerika konden bomen beter uitwijken naar warmere gebieden en daar overleven.
Daardoor komen veel nauw verwante boomsoorten tegenwoordig voor in Oost-Azië en Noord-Amerika, maar ontbreken zij in Europa. Dit wordt een disjunct verspreidingspatroon genoemd. Bekende voorbeelden zijn de Chinese watercipres (Metasequoia glyptostroboides), de mammoetboom (Sequoiadendron giganteum), de tulpenboom (Liriodendron) en de amberboom (Liquidambar).
Biodiversiteit
Op Landgoed Tenaxx krijgen uitheemse boomsoorten uit alle delen van de wereld die hier willen groeien een warm onthaal. Vele hiervan groeiden voor de IJstijden ook in onze streken.
Voorbeelden zijn de Sequoia, Metasequoia, Cathaya, Ginkgo, Zelkova, Liquidambar, Liriodendron, Taxodium, Torreya, Pterocarya, Cercidiphyllum en Magnolia.
Onder de huidige klimaatomstandigheden kunnen zij hier weer overleven.
Natuurlijke variatie
Soorten zijn onveranderanderlijk en door vaste eigenschappen van elkaar te onderscheiden. Zo meende Carl Linnaeus, die aan de basis staat van de indeling van het plantenrijk zoals die tot op de dag van vandaag wordt gebruikt. Alfred Russel Wallace en Charles Darwin brachten daar verandering in. Zij kwamen tot het inzicht dat natuurlijke soorten niet vastomlijnd zijn, maar veranderen, doordat zij zich aanpassen aan hun omgeving, waardoor uiteindelijk nieuwe soorten ontstaan.
De combinatie van oorspronkelijke soorten en treurvormen in de Hangende Tuinen van Landgoed Tenaxx weerspiegelen de variatie in de natuur. Zij laten zien dat de variatie binnen de soort soms zo groot is, dat verschillende exemplaren niet meer te herkennen zijn als behorend tot dezelfde soort.
Zo staan er in de Hangende Tuinen 60 Juniperus en 46 Abies soorten. In Europa geven 45 Picea abies soorten met hun veelal bizarre vormen een adembenemend beeld van de variatie binnen de soort. En valt in Amerika is een grote verscheidenheid van Chamaecyparis soorten in alle mogelijke vormen en kleuren te zien.
Natuurlijke selectie
Binnen een soort is er variatie tussen individuen. Bomen passen zich aan aan veranderingen in hun omgeving. De varianten die het best aangepast zijn zullen overleven, terwijl varianten die minder aangepast zijn uitsterven, de keerzijde van de evolutie. Zo ook in Arboretum Tenaxx, waar de Abies fraseri na 10 jaar door ziekte is geveld en de Eucalyptus door strenge vorst..
Natuur en cultuur
Mensen en bomen zijn in de ban van elkaar. Bomen verleiden mensen en mensen verleiden bomen. Zo kwam de Metasequoia in Jura en Krijt op het hele noordelijke halfrond voor, maar is daar later vrijwel geheel verdwenen. Men dacht dat de soort was uitgestorven, totdat hij in 1945 bij een tempel in China werd ontdekt. Hij stond daar al generaties lang en werd door de locale bevolking beschermd. Later is hij ook bij andere tempels gevonden, en in enkele afgelegen bergvalleien. De Metasequoia heeft vervolgens de mens verleid om zijn zaden over de wereld te verspreiden. Zo vergaat het de treurbomen ook. Die verleiden mensen door hun schoonheid en worden vervolgens gekoesterd en verspreid.
Maar ook de treurbomen hebben de mens verleid. Het zijn weliswaar natuurlijke varianten, maar de mens draagt bij aan hun vermenigvuldiging door ze te stekken en te enten.
Energie
.
De bomen in het arboretum laten op verschillende manieren zien hoe zij op intelligente wijze de energie van de zon tot zich nemen.
De Araucaria, een succesvolle boom die stamt uit het Jura tijdperk, heeft zijn bladeren geordend in een opvallende krans waardoor zij maximaal zonlicht kunnen opnemen. Deze spiraalvormige ordening volgt het Fibonacci principe en zorgt ervoor dat debladeren elkaar zo min mogelijk overlappen.
Andere bomen hebben een overlevigsvoordeel door groei in de hoogte. Door boven hun concurrenten uit te groeien, bereiken zij het volle zonlicht. In een bos ontstaat daardoor een voortdurende concurrentie om licht, waarbij de hoogste bomen vaak een voordeel hebben.
Diepe tijd
In de Hangende Tuinen staan enkele meer dan honderd miljoen jaren oude boomsoorten, waarvan sommige uit de tijd van de dinosauriërs. Tussen de bomen staan replica’s van (dino)sauriërs. Bomen en dinosauriërs zijn samen geëvolueerd. De plantenetende dinosauriërs moesten leven van schaarse en moeilijk verteerbare planten en bomen. Daar raakten hun kaken, nekken, en darmkanaal op aangepast. Omgekeerd verweerden de bomen zich tegen de vraat van dinosauriërs. Zij ontwikkelden gif, stekels en oneetbare schors, en zij gingen de lucht in, net als hun concurrenten. Sommige van die bomen leven nog, de op het land levende dinosauriërs niet meer.
Spiegel van natuur en mens
De Hangende Tuinen weerspiegelen het spel van Moeder Natuur die niet door de mens beheerst kan worden omdat hij er deel van uitmaakt. De tuinen geven ruimte aan de speelse en monsterlijke variatie van bomen, die alle uit de natuur zijn voortgekomen. De rust van de tuin kan de ervaring van schoonheid opwekken die stemt tot nadenken over de ambivalente verhouding tussen cultuur en natuur. Met het arboretum heeft Oudemans het spel van Moeder Natuur willen laten zien. Een gang langs de bijzondere bomen van De Hangende Tuinen geeft de gelegenheid om een moment stil te staan bij de grootse en grillige natuur zelf waar de mens een uitvloeisel van is en geen meester, aldus Oudemans in zijn boekje "De Hangende tuinen van Tuinen van Landgoed Tenaxx"
